MASEREEL

Sammy Baloji onderzoekt hoe de historische en hedendaagse ontginning van natuurlijke rijkdommen in Katanga de blijvende structuren van het kolonialisme zichtbaar maakt. Voor Baloji is kolonialisme geen afgesloten hoofdstuk, maar een systeem dat zich blijft manifesteren in economische, culturele en epistemologische structuren. Zijn werk richt zich in het bijzonder op de manier waarop Afrikaanse kunstobjecten uit hun oorspronkelijke context werden gehaald en opnieuw gecategoriseerd binnen westerse kennis- en tentoonstellingssystemen.

Een terugkerend perspectief in zijn praktijk is dat elke historische onrechtvaardigheid haar eigen ‘geesten’ voortbrengt: dragers van kennis die blijven circuleren en om herstel vragen. In lijn met de notie van reprendre (“terugnemen”) van filosoof Valentin-Yves Mudimbe, herneemt en herapproprieert Baloji traditionele Congolese artefacten als een vorm van culturele restitutie.

Zijn bijdrage aan Hibernus #3 bestaat uit zestien grote collages waarin Baloji beelden van koning Boudewijn van België en president Mobutu Sese Seko, pagina’s uit etnografische catalogi en scans van Congolese objecten uit Westerse musea samenbrengt. Italiaanse classicistische referenties botsen op koloniale werkplaatsen, terwijl minerale kristallen uit Congo visueel worden geëxtraheerd. In plaats van een traditionele, statische archiefpresentatie kiest Baloji voor een artistiek gebaar in printvorm, waarin verleden en heden voortdurend met elkaar in dialoog staan.

Deze zestien werken maken deel uit van Baloji’s installatie voor de hoofdtentoonstelling van de Biënnale van Venetië 2026, In Minor Keys, vergezeld met drie uitvergrote sculpturen geïnspireerd op objecten uit verschillende collecties: de eerste moderniteit, Belgische missionarissen in Congo en het Mobutu-regime in Zaïre.

Tegelijk creëerde Baloji voor Hibernus #3 een op zichzelf staand werk waarin hij dit onderzoek verderzet: ‘… leurs cicatrices : ce champ magnétique où viennent se prendre toutes les formes du ciel et de la terre (Les Statues Meurent Aussi, Chris Marker & Alain Resnais, 1953)’ (2026). Vertrekkend van een röntgenbeeld uit het Rietberg Museum, gecombineerd met beelden van mineralen, toont hij hoe zulke wetenschappelijke beelden weinig prijsgeven van de oorspronkelijke betekenis van het object. Voor Baloji wordt dit een nieuwe vorm van vervreemding, maar ook een vertrekpunt voor poëtische speculatie. Het werk reflecteert kritisch op consumptie, transformatie en herinterpretatie, en bevraagt hoe betekenis vandaag wordt geproduceerd en verplaatst.